Orta Avrupa’nın İlk Çiftçileri Eşitlik İçinde Yaşamış

Orta Avrupa’nın Neolitik dönemine ait genetik veriler, ilk çiftçilerin eşitlik içinde ve sosyal sınıf ayrımı olmadan yaşadığını gösteriyor.

Araştırmacılar, Orta Avrupa’nın Erken Neolitik dönemine ait bugüne kadarki en kapsamlı genetik veri setini üretti.

Nature Human Behaviour dergisinde yayımlanan çalışmanın sonuçları, 8.000 yıl önce Orta Avrupa’da tarımın yayılmasından sorumlu olan kültürün, nüfus katmanlaşmasının herhangi bir izini taşımadığını ortaya koyuyor.

Tarımın Orta Avrupa’ya yayılması MÖ 6. binyılda gerçekleşti. Balkanlar’dan gelen çiftçiler, birkaç nesil içinde Tuna Vadisi boyunca bugünkü Fransa’ya doğru ilerlerken, doğuda bugünkü Macaristan ve Ukrayna’ya kadar genişlediler.

(İlgili: Neolitik Toplu Mezardakilerin Çoğu Erkek ve Akraba Çıktı)

Bu çiftçilerin kültürel izleri, binlerce kilometreye yayılan bu bölgede oldukça homojen. Ancak, birden fazla aileden genetik verilerin eksikliği, bu toplulukların sosyal eşitlik içinde yaşayıp yaşamadıklarını anlamayı ya da kıtada göç eden bireylerin kimler olduğunu değerlendirmeyi zorlaştırıyor.

Uzun Mesafeli Yolculuklar

Linearbandkeramik Kültürü’nün (LBK) sosyal yapısını inceleyen 80’den fazla genetikçi, antropolog ve arkeologdan oluşan bir araştırma ekibi, 250’den fazla bireye ait yeni genetik verileri, kemik çalışmaları, radyokarbon tarihleri, mezar bağlamları ve beslenme verileriyle birleştirdi. Bu Neolitik bireyler arasındaki genetik bağlantıları inceleyen araştırma, LBK halkının sadece birkaç nesil içinde yüzlerce kilometre boyunca genişlediğini gösterdi.

Viyana Üniversitesi Evrimsel Antropoloji Bölümü’nden bilim insanı ve çalışmanın baş yazarı Pere Gelabert, “Slovakya’da uzak akrabalar bulmayı ve Almanya’nın batısında, 800 km’den daha uzakta, başka bağlantılar tespit etmeyi başardık” diyor.

Çalışmanın diğer yazarı Ron Pinhasi ise şunları söylüyor: “Bu çalışmada, Slovakya’daki Nitra ve Macaristan’daki Polgár-Ferenci-hát çalışma sahalarındaki ailelerin tükettikleri gıdalar, mezar hediyeleri veya kökenleri açısından birbirinden farklı olmadığını ilk kez rapor ediyoruz. Bu durum, bu Neolitik yerleşimlerde yaşayan insanların, aile ya da biyolojik cinsiyete dayalı bir şekilde ayrışmadığını ve kaynaklara ya da mekâna erişimde eşitsizlik işaretleri tespit etmediğimizi gösteriyor”

Eski Çağlarda Şiddet

LBK kültürü, MÖ 5.000 civarında sona erdi ve çöküşüne dair çeşitli hipotezler öne sürüldü. Bazı teoriler, bu dönemin sosyal ve ekonomik bir krizle, genellikle yaygın şiddet olaylarıyla ilişkilendirildiğini öne sürüyor. En meşhur olaylardan biri, Aşağı Avusturya’daki Asparn-Schletz Katliamı; burada hendek sisteminde 100’den fazla birey bulundu.

Almanya’daki Herxheim ile birlikte bu bölge, Erken Neolitik dönemde şiddetle öldürülen bireylerin bilinen en büyük topluluklarından birini temsil ediyor. İskeletlerde şiddet izleri ve çoklu kırıklar görülüyor. Gelabert, “Asparn-Schletz bireylerine yönelik detaylı genetik çalışmamız, öldürülenlerin 10’dan azının genetik olarak akraba olduğunu gösterdi; bu da katliamın tek bir nüfusu temsil ettiği hipotezine meydan okuyor” diyor.

Viyana Doğa Tarihi Müzesi’nden bioantropolog Maria Teschler-Nicola liderliğindeki önceki antropolojik çalışmalar, genç kadınların eksikliğini not etmişti ve yeni veriler, akrabaların tamamen yokluğunu daha da doğruluyor. Kurbanlar arasında birçok çocuğun bulunması, bu dikkat çekici Neolitik şiddet olayına dair farklı yorumlara kapı aralıyor.

University of Vienna. 29 Kasım 2024.

Makale: Gelabert, P., Bickle, P., Hofmann, D. et al. (2024). Social and genetic diversity in first farmers of central Europe. Nat Hum Behav.