Diyarbakır’ın Göbeklitepesi Baraj Yüzünden Taşınacak

Diyarbakır’da, Göbeklitepe ile çağdaş özel yapıların bulunduğu Gre Fılla Höyüğü sular altında kalacağı için taşınacak.

Diyarbakır’da yer alan ve Çanak Çömleksiz Neolitik döneme tarihlenen Gre Fılla Höyüğü, kısa süren kazılar sonrasında baraj suları altında kalacak. Höyük sulara gömüleceği için Hasankeyf gibi taşınmasına karar verildi ve bunun için uygun arazi arayışı başlatıldı.

Gre Fılla Höyüğü’nde çukur tabanlı yapılar bulundu. Bu yapılardan birinde steller var ve bunlar Göbeklitepe ile çağdaş. Araştırmacılar, bu alanları, çevresindeki insanların toplu halde sosyalleşebileceği ortak olarak kullanabileceği aynı zamanda inanç bağlamında ritüellerini de gerçekleştirdiği alanlar olarak tanımlayabileceklerini söylüyor.

(İlgili: Diyarbakır’ın Göbeklitepesi Sular Altında Bırakılıyor)

Gre Fılla Höyüğü’nde 2018 yılından beri Diyarbakır Müze Müdürlüğü başkanlığında, Kocaeli Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Ayşe Tuba Ökse’nin bilimsel danışmanlığında kazı çalışmaları yürütülüyor. Bu yıl ise kazıların son sezonu, çünkü baraj suları bölgeye gelmeye başladı.

Günümüzden 11.000 ila 12.000 yıl öncesine ait bu yerleşim yerinde dört yıldan beri süren kazılarda en eski yerleşik topluluklara ait bulgulara rastlandı. Höyükte en eski yerleşim Çanak-Çömleksiz Neolitik Dönem’e tarihleniyor. Daha sonra Erken Neolitik Çağ’da ise, insanlar birkaç yüz metre yakındaki Ambar Höyük ve Kendale Hecala’ya yerleşmiş.

Kültür ve Turizm İl Müdürü Cemil Alp, Neolitik dönemin izlerini taşıyan Gre Fılla’nın korunması için Hasankeyf’te yapılan taşımaya benzer bir uygulama gerçekleştirileceğini duyurdu. Gre Fılla’nın taşınması ile ilgili geçen hafta Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan onay geldiğini belirten Kültür ve Turizm İl Müdürü Alp, höyüğün taşınacağı yer ile ilgili arayış içinde olduklarını söyledi.

Kültür ve Turizm İl Müdürü Cemil Alp yaptığı açıklamada şunları söyledi: “Taşınması için yaklaşık bir ay önce yazı yazdık. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Kültür Varlıkları Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından geçen hafta onay geldi. Taşınmasını yapacaklar. Sosyal medyada ‘Neden taşınmıyor?’ gibi yanlış bilgiler dolaşıyor. Biz Hazine’ye ait yer arıyoruz. Yapılacak olan görüşmelerin ardından höyük olduğu gibi teknik bir ekip tarafından taşınacak. Aynı orada gördüğümüz resmi, taşındığı yerde göreceğiz.”

Höyüğün ne şekilde taşınacağı, hangi eserlerin ya da yapıların taşınacağı, 11.000 ila 12.000 yıllık yapıların nasıl taşınacağı gibi birçok konu belirsizliğini koruyor.

Diyarbakır’ın Göbeklitepesi

Gre Fılla, kendine has özellikler barındırsa da, birçok yönden Göbeklitepe ile benzerlikler taşıyor. Gre Fılla’daki insanlar, tıpkı Göbeklitepe’dekiler gibi her ne kadar yerleşik yaşasalar da, yaşamlarını avcı toplayıcı olarak sürdürüyordu.

Gre Fılla’daki yerleşim MÖ 9300-8800 yılları arasına tarihleniyor. Yapıların altında cenin pozisyonunda gömülmüş insan mezarları var. Ancak zengin mezar hediyelerine sahip değiller. Mezar eşyası olarak boncuklar, kesici ve delici aletler var.

Özel yapılar olarak adlandırılan yuvarlak planlı ve dört payeli çukur yapılar, birçok kez yenilenmiş. Her defasında payeler yıkılmış ve üzeri kapatılmış. Daha sonra payeler tekrar dikilmiş ve yapının duvarları yükseltilmiş. Her defasında da, bu yuvarlak yapıların çevresindeki dörtgen yapılar da yeniden inşa edilmiş.

Gre Fılla’daki özel yapılar arasında, “Yapı 15” adı verilen bir yapı dikkat çekiyor. Bu yapı, diğerlerinden farklı bir donanıma sahip. İçerisinde steller var. Çok sayıda havan, yüksek ayaklı çanak, heykel, ortası delik çanaklardan oluşan birçok esere sahip. Yapının içerisinde yapıyı çevreleyen bir oturma sekisi var. Bu oturma sekisi, yaklaşık 25 kişinin oturabileceği uzunlukta. Doğu ve batı kısmında sunakları var.