Karaman’daki Erken Hıristiyanlık Merkezi Binbir Kilise’yi Deprem Yıkmış

Karaman’da erken Hristiyanlık dönemi yapılarının bulunduğu Binbir Kilise bölgesindeki kilise, manastır ve mezarların 19. yüzyıl başında yaşanan depremle yıkıldığı ortaya çıktı.

Yüzyıllardır birçok medeniyete ev sahipliği yapan Karadağ’ın Binbir Kilise yapıları, dönemin piskoposluk merkeziydi fakat günümüzde yıkıntı halinde bulunuyor. Çok sayıda kilise ve manastırı içinde barındıran bölge, bazı kaynaklarda Barata Antik Kenti olarak geçse de, antik dönemdeki adı henüz bilinmiyor. Binbir Kilise, Avrupa’dan Kudüs’e giden Hristiyan hacıların uğrayarak buradaki azizleri ziyaret ettiği bir yer ve geç antik dönemin en önemli üç merkezi arasında gösteriliyor.

Buradaki dini ve askeri yapıların Anadolu kültürü bakımından son derece önemli olduğunu vurgulayan Necmettin Erbakan Üniversitesi’nden Tarih Bölümü Erken Hristiyan Ve Bizans Sanatları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Yrd. Doç. İlker Mete Mimiroğlu, iki yıl önceki temizleme ve kazı çalışmasında iki azize ait piramit şeklinde anıt mezar bulunduğunu dile getirerek, “Bölgedeki Madenşehri, Üçkuyu ve Değle ören yerleri, 4 ve 9. yüzyıllar arasında yapılmış onlarca kilise, manastır ve mezarlar ile inanç turizmi açısından çok zengin kültürel mirası barındırıyor” dedi.

1900’lü Yılların Başındaki Depremle Yıkılmış

Mimiroğlu: “En eski bilgiler 19. yüzyıl ortasında Laborde’nin çizdiği gravürleriydi. Bunlarda birçok yapının sağlam olduğu görülüyor. Bilim insanlarınca, neden bu kadar tahribat olduğu yönünde tartışmalar yürütülüyordu. Binbir Kilise’nin 1880’de çekilmiş fotoğrafları elimize geçti. İngiltere’deki bu fotoğraflara göre yapılar, sağlam. Fakat 1905 tarihli fotoğraflarda birçok yapının yıkılmış olduğu belirleniyor. Binbir Kilise’deki yapılar, 1880 ile 1905 yılları arasındaki depremde büyük oranda yıkılmış. İnsan eliyle zarar görme durumu yok, doğa olaylarının etkisi ile binalar yıkılmış. Arşiv çalışmalarında yeni gelişmelere rastlıyoruz.”

“Gertrude Bell Tarafından Kazılmış Fakat Ne Çıktığını Bilmiyoruz”

İngiliz arkeologlar tarafından 19. yüzyıl başlarında kazı çalışması yapıldığını anlatan Mimiroğlu, şöyle devam etti:

“Osmanlı döneminde Gertrude Bell ve Ramsay tarafından yapılan kazılarda çıkan malzemelerin neler olduğunu bilmiyoruz. Çok sayıda kişinin katıldığı bu kazılarda fazlaca Hristiyanlık ve İslam dönemi eserlerinin çıkmış olması lazım. Bunlar, İngiltere müzelerinde ve başka yerlerdeki koleksiyonlarda keşfimizi bekliyor. Burada yapılacak arkeolojik çalışmalar ve tanıtım faaliyetleri bölgeye gelecek turist sayısını artıracaktır. Ayrıca ortaya çıkan yeni verilere Anadolu tarihini aydınlatacaktır.”

Binbir Kilise

Karaman’ın 50 kilometre kuzeyinde Karadağ’ın eteklerinde yer alan Binbir Kilise’nin, Bizans döneminde bölgenin en önemli dini merkezi haline geldiği biliniyor. Hititler döneminde de kutsal kabul edilen bölge, geç antik dönemde Avrupa’dan Kudüs’e giden hacıların uğradığı, Hristiyanlıktaki en önemli üç dini merkezden birisi sayılıyor. Önemli bir bölümü mezar yapılarından oluşan Binbir Kilise bölgesinde, çok sayıda kilise, manastır, anıt mezar ve tarihi yapılar bulunuyor.

Bölgede kazı ve temizlik çalışmaları Karaman Müzesi ekiplerince 2014’te başlatılmıştı.

AA