Sanal Gerçeklik Antik Kentlerin Korunmasında Kullanılabilir

Son yıllarda tarihi yerleri belgelemek için bir koruma yöntemi olarak sanal teknolojilerin kullanılmasında bir artış yaşandı.

Yaklaşık 3.300 yıl önce, bir liman şehri olan Ugarit, Mısır’ı Anadolu’ya bağlayan karasal ağda ve doğuda İran ile Hindistan’ı, batıda ise Yunanistan ve Kıbrıs’ın arasındaki yolda stratejik bir konuma sahip hareketli bir şehirdi. Şehrin kökenleri MÖ 3.000 yıl öncesine dayanıyor, ayrıca ilk alfabenin ve alfabetik yazı sisteminin MÖ 14. yüzyılda burada geliştiği düşünülüyor. 

(Sanal Gerçeklik, Caracalla Hamamının İhtişamını Gösteriyor)

Günümüzde Ugarit şehri, ilk kazıların 1929’da yapıldığı, bir Bronz Çağı arkeolojik kazı alanı haline dönüştü. Ugarit, bize geçmişe dair pek çok şey hakkında fikir verebilir ancak bu şehir, başlı başına üzerinde durulması gereken bir yer. Alanın korunması, alanın geçmişini anlamamıza, geriye kalanları korumaya ve onarmaya yardımcı olacak. Sanal gerçeklik ve canlandırma konusundaki çalışmalar, bu iki hedefi de gerçekleştirebilir.

Ugarit’in yalnızca %30’u kazılmasına rağmen keşfedilen yerler şehir düzeni hakkında araştırmacılara fikir veriyor. İnşa edilen binalar arasında kraliyet sarayları, konaklar, mezarlar, kutaklar, kamu binaları ve tapınaklar bulunuyor. Ugarit, Altın Çağ’ını MÖ 14. ve 12. yüzyılları arasında yaşadı ve kazıda bulunan kalıntılar şehirde ilginç siyasi, sosyal ve ekonomik değişimlerin yaşandığını gösteriyor.

Kraliyet bölgesi, karmaşık savunma mimarisiyle ve iyi yapılandırılmış bir sarayla gelişmiş bir siyasi sistemin varlığını gösteriyor. Evsel alanlar ise Ugaritik insanların günlük yaşamı ve ölülere duydukları saygı hakkında önemli bilgiler ortaya koyuyor. Bununla birlikte, 90 yıldan fazladır minimum seviyede bakım ve onarım çalışması yapıldığından, yapılar harap olmuş durumda ve bazılarının durumu daha da kötüye gidiyor.

Sanal Koruma

Son yıllarda tarihi yerleri belgelemek için bir koruma yöntemi olarak ve eğitim fırsatları sağlamak adına, sanal teknolojilerin kullanılmasında bir artış yaşandı. Bu, arkeolojik alanlara zarar veren yanlış yönlendirilmiş mimari koruma yöntemlerinin önüne geçebilir.

Artırılmış Gerçeklik, Belçika’daki Orta Çağ’dan kalma Ename köyünde yapıldığı gibi arkeolojik kalıntıların canlandırmasını sağlayabilir. Başka yerlerdeki sanal canlandırmalar, Venedik’in Dükler Sarayı’ndaki “Sala dello Scrutini” de dahil olmak üzere, üç boyutlu doku modelleri üretti bile. 

Araştırmacılar şimdi Ugarit için koruma seçeneklerini test etmek ve olası koruma müdahalelerinin kalıntılar üzerindeki etkilerini araştırabilmek için bilgisayar destekli tasarım modellemeleri kullandı. Bu yöntem, korumanın amaçlarına daha iyi uyacak şekilde tasarım konseptinde ve malzemelerde değişiklikler yapmalarını sağladı.

Kutsal Yolu Korumak

Yapılan kazılarda, Kraliyet Sarayı’nı ana Baal Tapınağı’na bağlayan ve Ugarit’in kamu alanlarından geçen önemli bir kutsal yol bulundu. Araştırmacılar, kralın tapınakta dini amaçlarla kurban vermeye giderken bu kutsal yolu kullandığını düşünüyor.

Bu yol içerisinde saraydan kalma kalıntılar, evler ve tapınaklar gibi önemli somut öğeler barındırıyor. Fakat bu koruma stratejisi, yolun aynı zamanda geriye kalan kalıntılarından kolayca anlaşılamayan anıtsal surları, tapınağın ölçeği ve kutsal harabeye yürüme deneyimi gibi somut dışı yönlerini de yeniden canlandırmayı hedefliyor. 

Sanal canlandırma bu planları belirleyebilmek, planların harabeleri koruyabilme gücünü değerlendirmek ve zamanla kaybedilen bir sokağın atmosferi gibi somut olmayan yönlerini de ortaya koyabilmek için etkili bir araç. Asıl planı uygulamadan önce, sitede ekran görüntülerini kurma fırsatı sağlayan sanal turlar geliştirildi.

Bu sanal turlar, bölgedeki şehir meydanı veya taverna gibi tarihsel alanları içeriyor. Buradaki koruma yaklaşımı, sosyal ve eğlence merkezinin oluşturulmasını kapsayacak. Böylece şehir meydanın kentsel atmosferini ve tavernadaki loş ve rahat iç mekanın canlandırılmasını sağlayacak.

Turlar, koruma planının ikinci aşaması olan tasarım aşaması ve topluluk danışmanlığı için güvenilir bulgular sağladı. Ancak Suriye’deki siyasi durum nedeniyle danışmanlık süreci askıya alındı.

Bu siyasi durum aynı zamanda şu anda Ugarit’i ziyaret etmenin mümkün olmadığı anlamına geliyor, tıpkı dünyadaki yüzlerce arkeolojik alan gibi. Bu nedenle sanal canlandırmalar başka bir amaca daha hizmet veriyor: İlgi duyanlar için bu büyüleyici şehre göz atmalarını ve uluslararası bir kitleyle alanın kültürel önemi hakkında farkındalık yaratma fırsatı sağlıyor.

Phys. Tarek Teba. 27 Şubat 2020.