Stonehenge’in ‘Kardeşi’, Düşünülenden Çok Daha Eski Çıktı

Stonehenge, Flagstones’un bir kopyası olabilir mi? Yoksa Stonehenge’in tarihlendirmesinin yeniden gözden geçirilmesi mi gerekiyor?

Stonehenge, “devasa taşların daire şeklinde dizildiği” yapılar arasında en ünlüsü olabilir, ancak bu ünü hak edip etmediği tartışmalı. Çünkü Stonehenge, ne Avrupa’nın en büyük taş çemberi, ne de en eski olanı. İngiltere’nin Dorset bölgesinde bulunan Flagstones adlı antik taş çemberinin yeni analizleri ve yeniden tarihlendirilmesi, bu yapının Stonehenge’den çok daha eski olduğunu ortaya koydu.

Flagstones Anıtı: Yarım Kalmış Bir Keşif

Stonehenge’e yaklaşık 78 kilometre güneybatıda bulunan Flagstones, aslında yeni keşfedilmiş bir yapı değil. 1980’lerde kasabanın çevresine bir otoyol inşa edilirken ortaya çıkarılmıştı. Ancak bu keşfe rağmen yol projesi devam etti ve bugün anıtın yarısı asfaltın altında kalmış durumda.

Yine de arkeologlar, ulaşabildikleri alanlardan önemli ipuçları elde etti. Exeter Üniversitesi’nden Neolitik ve Tunç Çağı uzmanı Susan Greaney, anıtın ilginç yapısını şu sözlerle açıklıyor:

“Flagstones, alışılmadık bir anıt. Bazı yönleriyle ondan önce gelen ‘yol geçişli çitle çevrili alanlar’ (causewayed enclosures) ile benzerlik gösteriyor, fakat diğer yönleriyle daha sonraki döneme ait ‘taş çemberlere’ benziyor. Ancak, bu iki anıt türü arasında tam olarak hangisine daha yakın olduğunu bilmiyorduk.”

(İlgili: Stonehenge, İlk Çiftçi Toplulukları Birleştirmek İçin Yapılmış Olabilir)

İlk başta Flagstones’un MÖ 2.900 civarında inşa edildiği düşünülüyordu. Bu tarih Stonehenge’in ilk inşaat aşamasıyla örtüşüyordu. Çünkü 100 metre çapındaki iç içe geçmiş çukur çemberi, Stonehenge’in ilk dönem yapısına oldukça benziyordu. Dahası, Flagstones’un aynı boyutlarda ve benzer bir şekle sahip olması, hatta Stonehenge gibi geyik boynuzundan yapılmış kazıcı aletlerle inşa edilmesi, bu iki yapının çağdaş olduğu fikrini destekliyordu.

Flagstones ve Stonehenge Arasındaki Benzerlikler

Tıpkı Stonehenge gibi Flagstones da bir mezar alanı olarak kullanılmıştı. Burada en az dört bireyin tamamen veya kısmen yakılmış kalıntıları ile üç kişinin gömüldüğü tespit edildi.

Üstelik, mezar eşyaları da dikkat çekici şekilde Stonehenge’de bulunanlarla neredeyse birebir aynıydı.

Ancak en ikna edici nokta, ilk radyokarbon tarihlendirmeleri oldu. 1980’lerde yapılan testler, Flagstones’ta bulunan eserlerin 4.400 ila 5.000 yıl öncesine ait olduğunu gösterdi. Bu geniş zaman aralığı, Stonehenge’in inşasına denk düşüyordu ve bu yüzden iki anıtın aynı dönemde inşa edildiği düşünülüyordu.

Ancak, bu tarihlendirmenin doğruluğunu kimse tekrar kontrol etmemişti.

Yeni Teknolojiler, Yeni Sonuçlar: Flagstones Çok Daha Eski!

Günümüzde radyokarbon tarihlendirme teknikleri 1980’lerde kullanılanlardan çok daha hassas. Exeter Üniversitesi’nden Greaney ve ekibi, ETH Zürich ve Groningen Üniversitesi’ndeki laboratuvarlarla iş birliği yaparak Flagstones’un yaşını yeniden belirlemek için 17 yeni ve daha kesin tarih elde etti.

Sonuçlar şaşırtıcıydı. Susan Greaney, “Yeniden oluşturulan kronoloji, anıtın beklediğimizden daha eski olduğunu gösteriyor” diyor.

Önceki tahminlere göre MÖ 2.900 civarında inşa edildiği düşünülen Flagstones’un aslında MÖ 3.650’de yapımına başlandığı tespit edildi. Ayrıca, çember şeklindeki hendekler ve mezarlar ise yaklaşık MÖ 3.200’de eklenmişti.

Bu yeni tarihlendirme, Flagstones’un Stonehenge’den en az birkaç yüzyıl daha eski olduğunu gösteriyor. Bu da iki yapı arasındaki bağlantıyla ilgili önemli soruları gündeme getiriyor.

Stonehenge, Flagstones’un Bir Kopyası mı?

Bu keşif, İngiltere’deki tören ve mezar yapılarının gelişim sürecini anlamak için kritik bir öneme sahip.

Dr. Greaney, bu yeni bulguların Stonehenge’in geçmişine dair önemli bir soruyu gündeme getirdiğini belirtiyor:

“Stonehenge, Flagstones’un bir kopyası olabilir mi? Yoksa bu bulgular, Stonehenge’in tarihlendirmesinin yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini mi gösteriyor?”

Bu soruların cevabını netleştirmek için daha fazla araştırma yapılması gerekiyor, ancak şimdilik kesin olan şey, Flagstones’un düşündüğümüzden çok daha eski olduğu.

IFL Science. 7 Mart 2025.

Makale: Greaney, S., Hajdas, I., Dee, M., & Marshall, P. (2025). Beginning of the circle? Revised chronologies for Flagstones and Alington Avenue, Dorchester, Dorset. Antiquity, 1–17.