Zonguldak’ta Bulunan Mask Betimli Mozaik

Zonguldak Kadıoğlu Köyü’nde 2010’da bulunan Mask Betimli Mozaik, bir villa rustica kompleksine ait bir oda tabanını süslüyordu.

Son derece iyi korunagelmiş mozaik taban, MS 3. yüzyılının sonlarına tarihleniyor. Günümüzde in situ olarak bulunduğu yerde korunuyor.

Yaklaşık 50 metrekarelik bir alan kaplayan ve iki bölümden oluşan mozaik taban, hem deniz hem de karasal yaşamdan konuların bir arada betimlendiği bir kompozisyon sunuyor. Dört sıra bordür ve emblemadan oluşan mozaiğin emblemasındaki boşluk, daha önce defineciler tarafından bulunup kesildiğine işaret ediyor.

En dış çerçeveyi oluşturan bordürde iğ motiflerinden oluşan teğet yarım daireler yer alıyor. İki ayrı süsleme kullanılan ikinci bordürün üç tarafında dalga motifi yer alırken, bir tarafında Eros ve Psykheler, deniz dalgaları arasında yüzen çeşitli balıklar ve yaban kazlarının betimlendiği deniz teması yer alıyor. 

Üçüncü bordürde, yirmi adet basit örgü motifi ile sınırlandırılmış dikdörtgen içinde hayvanların birbirleriyle olan mücadeleleri, av sahneleri ve köşelerde su perileri yer alıyor.

Mozaiğin son bordüründe ise basit örgü motifi ile çevrelenmiş kare alanın her köşesinde masklar ve bu masklardan yukarıya doğru kıvrılan akantus sarmalları içinde Eros, domuz ve panter figürleri yer alıyor. Maskların yüz stilleri benzer olmasına rağmen saç, sakal ve başlarının üzerindeki akantus çiçekleri farklı stillerde betimleniyor.

Maskların iri yüz ve iri gözlerle sağlanan apotropaik (kötülüğü uzaklaştırıcı,koruyucu) niteliği, kulak hizasındaki ıstakoz kıskacı, akantus yapraklarıyla oluşturulan saç ve sakalları gibi özelliklere sahip olmasının yanı sıra maskların deniz kompozisyonu ile birlikte aynı mozaikte yer almasından yola çıkılarak tanrı Okeanos’u temsil eden masklar olduğu düşünülüyor.

Yararlanılan kaynak: Eraslan, Ş. (2022). ”Zonguldak Kadıoğlu mozaiğindeki maskların ikonografik değerlendirmesi”. Journal of Mosaic Research, 15, 105-118.